Osmanlı’da iktidar mücadelesinin rüyalardaki izdüşümü: Molla Gürani ve Yavuz dönemi

BİLGE TABİRCİ / İSTANBUL, TÜRKİYE

Osmanlı İmparatorluğu'nda devletin ve sultanın içinde bulunduğu kriz anları ile iktidar mücadelelerinin, dönemin önemli şahsiyetlerinin rüyalarına doğrudan yansıdığı tarihi belgelerle ortaya konuyor.

Tarihsel süreçte tespit edilen ve siyasi olaylarla ilişkilendirilen ilk rüya kayıtlarından biri, Fatih Sultan Mehmed’in hocası ve Şeyhülislam Molla Gürani’ye aittir. Molla Gürani’nin rüyası, sadece kişisel bir deneyim değil; saray entrikaları, Cem Sultan meselesi ve padişah ile yaşanan görüş ayrılıklarının sembolik bir dışavurumu olarak değerlendirilmektedir.

Molla Gürani’nin "Harap Ev" rüyası ve sembolizmi

Molla Gürani, saraydaki entrikalardan duyduğu rahatsızlığı dile getirdiği bir dönemde gördüğü rüyasında, padişahı harap bir evde, karanlık bir odada ve "Ermeni suretinde" kendisine kızarken gördüğünü ifade etmiştir. Bu rüyanın, özellikle Molla Gürani’nin dini kurallara aykırı bulduğu bir teklifi reddetmesi sonucu görevden alınması ve Hicaz'a gitmesiyle sonuçlanan gerilimli süreçte görüldüğü anlaşılmaktadır.

Gürani, bu rüyanın ardından gördüğü "Karaman’da iki ay" rüyasıyla, gökyüzündeki dolunay ve yarımaydan eksik olanın yok olduğunu belirterek, iktidardaki sıkıntılı durumun geçici olduğunu ve sadık rüyaların birbirine muhalefet etmeyeceğini vurgulamıştır.

Yavuz Sultan Selim ve Şehzade Ahmed mücadelesi

İktidar mücadelesinin rüyalara yansıdığı bir diğer önemli dönem, Yavuz Sultan Selim’in tahta çıkış sürecidir. Pir Nazar Halife’nin dervişlerinden birinin gördüğü rüyada, Şehzade Ahmed ve askerlerinin yüzlerinin "yarısının var yarısının yok" olması, Şehzade Ahmed’in siyasi geleceğinin sona ereceğine dair bir işaret olarak yorumlanmıştır.

Aynı dönemde Defterdar Kasım Bey’in gördüğü rüyada, Sultan Alaaddin’in elindeki bıçağın her seferinde sıçrayıp tekrar Yavuz Sultan Selim’in eline dönmesi, iktidarın meşruiyetinin ve gücünün Yavuz'da kalacağının bir temsili olarak kayıtlara geçmiştir.

Rüyaların siyasi kurgu ve gerçeklik boyutu

Tarihçiler, bu rüyaların bir kısmının padişaha yakınlaşma veya bir ödül (atiyye) beklentisiyle kurgulanmış olabileceği ihtimali üzerinde durmaktadır. Özellikle dervişlerin gördüğü rüyaların, Yavuz Sultan Selim’in İstanbul’da tahta oturduğu dönemde anlatılması bu şüpheyi güçlendirmektedir.

Ancak Molla Gürani gibi doğru bildiğinden şaşmayan ve padişaha karşı dik duruşuyla bilinen isimlerin rüyalarının, kurgudan ziyade dönemin ağır siyasi atmosferinin bilinçaltındaki gerçek bir yansıması olma ihtimali daha yüksek görülmektedir. Bu belgeler, Osmanlı’da rüyaların sadece manevi değil, aynı zamanda siyasi birer iletişim aracı olarak kullanıldığını kanıtlamaktadır.

www.bilgetabirci.com