İstihâre ve rüya ilişkisi: Doğru bilinen yanlışlar ve sünnet

BİLGE TABİRCİ / ANKARA, TÜRKİYE

İslam hukukunda rüyanın delil değeri tartışılırken, halk arasında en yaygın rüya pratiği olan istihâre konusu, fıkhi gerçeklerle popüler uygulamalar arasında önemli farklar barındırıyor. Halk inanışında rüyada görülen renklerle (beyaz-yeşil hayır, siyah-kırmızı şer) karara varmak esas kabul edilse de, hadis kaynakları ve fıkıh alimleri istihârenin bir "rüyaya yatma" eylemi değil, bir dua ve Allah’a sığınma süreci olduğunu vurguluyor.

Sözlükte "hayır ve iyilik istemek" anlamına gelen istihâre, mubah işlerde karar veremeyen bireyin iki rekât namaz kılarak Allah’tan yardım dilemesidir. Ancak bu sürecin en kritik adımı, rüyadan önce gerekli araştırmanın yapılması ve ehil kişilerle istişâre edilmesidir.

Hadislerde rüya şartı bulunmuyor

Hz. Peygamber’in (s.a.s.) bizzat öğrettiği istihâre uygulamasında rüyadan bahsedilmemektedir. Buhari ve Tirmizi gibi temel kaynaklarda geçen hadislerde, kişinin iki rekât namaz kılıp özel bir dua ile işini Allah’a havale etmesi emredilir. Alimler, rüyada işaret görme beklentisinin sonradan eklenen bir gelenek olduğunu belirtmektedir. İbnü’l-Hâc gibi bilginler, istihâreyi mutlaka rüya ile ilişkilendirmenin "bidat" sınırına girebileceği konusunda uyarıda bulunurken; Mübârekfûrî, hadislerde rüya veya içe doğma gibi unsurların zikredilmediğini hatırlatır.

İstihârenin doğru uygulama yöntemi

İslam bilginlerine göre istihâre yapacak kişi, önce konu hakkında her türlü gayreti göstermeli ve istişâre etmelidir. Karar aşamasında kılınan iki rekât nafile namazın ardından yapılan duada, "Allah'ım! Bu iş benim için hayırlıysa kolaylaştır, değilse benden uzaklaştır" denilir. Hanefi, Maliki ve Şafiî bilginler, kararsızlık sürerse bu uygulamanın yedi defaya kadar tekrarlanabileceğini ifade etmiştir. Buradaki temel amaç, rüya görmek değil; ortaya çıkacak sonuca rıza göstererek ruh sağlığını korumak ve "kulluk bilincini" canlı tutmaktır.

Sonuç: Rüya bağlayıcı bir delil değildir

Yapılan akademik çalışmalar, peygamberlerin rüyaları dışında hiçbir rüyanın bağlayıcı bir delil olmadığını kanıtlamaktadır. Rüya, sübjektif bir deneyim olup şeytani vesveselere veya fiziksel etkilere açık bir alandır. Dolayısıyla istihâre sonucunda görülen rüyadaki renkler (yeşil, beyaz vb.) dini bir kesinlik taşımaz. Modern fıkıhçılar, istihârenin gelişmiş bir önsezi veya müjde olarak kabul edilebileceğini ancak hayatın akışını değiştirecek kesin bir "şer'i hüküm" olarak görülmemesi gerektiğini vurgulamaktadır.

www.bilgetabirci.com