Rüya ile dini hüküm konulabilir mi? Alimlerin ortak görüşü

BİLGE TABİRCİ / ANKARA, TÜRKİYE

İslam hukukunda rüyanın delil değeri, klasik dönemden günümüze kadar net sınırlarla çizilmiştir. İmam Nevevi, Şatıbi ve Zerkeşi gibi büyük İslam hukukçuları, peygamberler dışındaki kimselerin gördüğü rüyaların dini bir hüküm koymak (teşri) veya mevcut bir hükmü kaldırmak için kullanılamayacağı konusunda görüş birliği içindedir. Bilginlere göre rüya, kişisel bir motivasyon veya müjde olabilir ancak bağlayıcı bir şer'i delil değildir.

Maide Suresi 3. ayetinde belirtilen "Bugün dininizi tamamladım" ifadesi gereği, Hz. Peygamber’in (s.a.s) vefatıyla vahiy süreci sona ermiş ve din tamamlanmıştır. Bu nedenle uykuda alınan bilgiler, objektif bir denetime tabi tutulamayacağı için hukuk sistemine dahil edilmez.

İmam Nevevi: Uykuda zapt ve hafıza sorunu

İmam Nevevi, Kadı Iyaz’dan naklen, rüya ile herhangi bir sünnetin sabit olmayacağı gibi mevcut bir sünnetin de kaldırılamayacağını belirtir. Nevevi’ye göre, uykudaki bir kişinin işittiğini ezberleme ve tahkik etme gücü yoktur. İslam hukukunda bir rivayetin veya şahitliğin kabulü için kişinin uyanık, dikkatli ve hafızasının yerinde olması şarttır. Uyuyan kişi bu nitelikleri taşımadığı için rüyasında Hz. Peygamber’i görse dahi, ondan aldığı talimat dini bir kanun niteliği taşımaz.

Fıkıh usulünde rüyanın yeri yoktur

Gerek ilk dönem usul eserlerinden İmam Şafii'nin Risâle'sinde, gerekse Cessas, Pezdevi ve Serahsi gibi isimlerin kaynaklarında rüya, "icmali deliller" (ana hukuk kaynakları) arasında sayılmamıştır. Şatıbi, Muvâfakât adlı eserinde rüya ve ilham yoluyla elde edilen bilginin ancak şer'i bir hükme aykırı olmaması kaydıyla bir anlam ifade edebileceğini söyler. Karâfi ise daha net bir örnek vererek; rüyasında eşini boşadığını gören veya Peygamber tarafından boşandığı söylenen bir kişinin, şer'i hüküm uyanıkken aksi yönde olduğu için bu rüyaya itibar etmemesi gerektiğini belirtir.

Hz. Peygamber'i rüyada görmek ve hüküm ilişkisi

"Beni rüyada gören, gerçekten beni görmüştür" hadisi, rüyanın doğruluğuna işaret eder; ancak bu, rüyanın hukuki bir belge olduğu anlamına gelmez. Şevkânî, Hz. Peygamber’in vefatıyla peygamberlik kurumunun sona erdiğini ve ümmetin artık rüya yoluyla gelecek yeni bir hükme ihtiyacı kalmadığını vurgular. Ezanın rüya yoluyla meşru kılınması örneği de sıkça gündeme gelse de, alimler ezanın delilinin rüya değil, Hz. Peygamber’in o rüyayı uyanıkken onaylaması (takrir) olduğunu belirtmektedir. Dolayısıyla İslam hukukunda muhakeme ve ceza süreçlerinde rüya bir kanıt olarak kabul edilmemektedir.

www.bilgetabirci.com